Kort na het eerste gesprek laat hij weten dat “onze ontmoeting er een was met een wereld die al héél ver achter me ligt. Als ik de papieren, die ik allemaal op zolder bewaard heb nog eens doorlees, dan zijn wij in die tijd toch wel heel gedreven bezig geweest.”
Die papieren horen bij de jaren dat hij actief was met de Werkgroep Ugchelen. Die Werkgroep heeft, voorafgaand aan de oprichting van de Dorpsraad, een aantal jaren bestaan en was spontaan opgericht. De presentatie van het nieuwe bestemmingsplan voor Ugchelen dat door de Apeldoornse wethouder Hans Porringa werd gepresenteerd, was de aanleiding. Het plan maakte het dorp Ugchelen tot wijk van Apeldoorn. Die planologische wijziging was volgens de gemeente nodig om de bouw van 500 woningen mogelijk te maken.
Volslagen verrast
Ugchelen was volslagen verrast en kwam ertegen in verzet. Jan Onnes bracht Netty van Blommestein, Ab de Vries, Lex Quartel, Mien de Graaf en Uard James bij elkaar en de Werkgroep Ugchelen was geboren. Aanvankelijk opereerde de groep onder de vleugels van Ugchelens Belang, maar dat bleef niet zo. Als eerste gingen de actieve Ugchelenaren met het voorgelegde bestemmingsplan Ugchelen aan de slag. Ze stelden zelfs een alternatief plan voor het dorp Ugchelen op. De Werkgroep vond dat Apeldoorn eerst maar eens de binnenstad moest volbouwen alvorens goedkoop uit te breiden aan de randen. Daar was nog volop ruimte.
Al snel kwamen meer onderwerpen op de agenda en bleek dat in Ugchelen verdeeld reageerde op de plannen van het Apeldoornse gemeentebestuur. De Middenstandsvereniging was groot voorstander van meer huizen in de wijk. Ugchelens Belang vertegenwoordigde sinds 1912 de bevolking van Ugchelen in het overleg met de gemeente. Het bestuur van die vereniging zag dat ze die overlegpositie dreigde kwijt te raken. De Werkgroep stuurde namelijk ook over vele andere kwesties brieven naar instanties en voerde zelf gesprekken met ambtenaren.
Democratische vuist maken
De democraat Jan Onnes, eerder nauw betrokken bij de oprichting van de Apeldoornse afdeling van D66, wilde met de Werkgroep Ugchelen een democratische vuist maken tegen de gemeente. Onder leiding van raadslid Piet van Praag werd de mogelijkheid van een officiële Dorpsraad onderzocht. Ook in Beekbergen werd dat bekeken.
Gelet op de ingrijpende plannen zou een Dorpsraad het dorp Ugchelen in een sterkere positie brengen tegenover de gemeente. Het Apeldoornse gemeentebestuur wilde dat, als experiment, wel aan. Formeel werd de Dorpsraad een bestuurscommissie op grond van Artikel 61 van de toen geldende Gemeentewet. Die formele status verplichtte het gemeentebestuur steeds advies van de Dorpsraad in te winnen over bijvoorbeeld structuur- en bestemmingsplannen, milieuzaken, etc. Zo’n advies was niet vrijblijvend. Ook mocht de Dorpsraad ongevraagd zelf een advies uitbrengen.
Oud en nieuw botsten
Bij zijn vertrek in 1981 uit Ugchelen keek Onnes in een interview terug op de toch wel turbulente periode een kleine tien jaar eerder. “In Ugchelen botsten oud (Ugchelens Belang) en nieuw (Werkgroep Ugchelen) met elkaar. Beide waren overtuigd dat ze het beste met het dorp voor hadden maar de golflengte, waarop de diverse wensen aangepakt zouden moeten worden, verschilde,” vertelde hij tegen verslaggever Jan ter Haar van de Nieuwe Apeldoornse Courant.
Terwijl de Werkgroep de invoering van de Dorpsraad nastreefde, was het bestuur van Ugchelens Belang onder leiding van papierfabrieksdirecteur Jac. Van Houtum, niet overtuigd van nut en noodzaak. Voor de invoering van een Dorpsraad moest eerst een referendum worden gehouden en Van Houtum drong bij het Apeldoornse college om, voordat andere stappen werden gezet, eerst dat referendum te houden. Ook schreef de vereniging een ledenvergadering uit met als onderwerp de oprichting van een Dorpsraad. Met een “Komt allen” onder de uitnodiging werd het grote belang van de bijeenkomst aangegeven. Mocht het UB-bestuur gedacht hebben dat de vergadering het bestuur zou volgen in zijn afwijzende houding tegenover het instellen van een Dorpsraad, bleek de praktijk anders. Er werd massaal voor gestemd.
Uiteindelijk vergaderde een voorbereidingscommissie vele avonden. Om de gesprekken op gang te houden was drs. H.J. Bos, directeur van de Raad van Overleg en Advies, persoonlijk vaak aanwezig, dan wel vaak oproepbaar.
Referendum was een succes
Op 19 november mocht de inwoners van Ugchelen hun “ja”- of “nee”-stem uitbrengen. Het referendum was een succes. Van de 2782 opgeroepen inwoners, gingen er 1625 (58,4 procent) naar de stembus. De Nieuwe Apeldoornse Courant berichtte een dag later “Slechts 68 formulieren vertoonden een ingevuld nee, tegen 1544 ja-stemmers.”
Burgemeester mr. F. Th. Dijckmeester noemde in Ugchelens Belang dit een zeer goede uitslag, “die een gelukwens aan de bevolking waard is. Het is uitermate verheugend dat men elkaar in Ugchelen gevonden heeft.”
Ook ROA-directeur Bos was tevreden. "Er is veel overleg gepleegd. Er zijn scherpe dingen gesteld en wij zijn de moeilijke zaken niet uit de weg gegaan.”
Ook Jac. van Houtum, voorzitter van de al 60 jaar bestaande vereniging Ugchelens Belang, die straks als buurtvereniging haar werk voort zal blijven voortzetten, zei tegen de verslaggever van de Nieuwe Apeldoornse Courant “blij te zijn met deze uitslag, omdat wij nu weten waar wij in Ugchelen aan toe zijn.”
Hoge opkomst bij verkiezing
Op 21 mei 1976 ging Ugchelen voor de tweede keer naar de stembus. Nu om uit een lijst van dertig kandidaten de leden van de Dorpsraad te kiezen. In de vroege ochtend van de 22ste mei maakte ROA-ditrecteur Bos de uitslag bekend. Gekozen waren S. D. Catalani, A. Beekman, M. H. de Graaf-Weekhout, A. Hartgers, C. Kempenaar, W. van Luttikhuizen, J. J. Onnes, G. P. Pieters, Chr. Pluim, A.de Vries en P. v.d. Zouw. De opkomst was met 53,3 procent naar ieders tevredenheid.
Voldoening
Ook nu, vijftig jaar later, kijkt Jan Onnes met voldoening terug op die periode. In een “afscheidsinterview” met de Nieuwe Apeldoornse Courant wordt zijn werk voor Ugchelen geprezen. In de vijftien jaar dat hij in Ugchelen heeft gewoond, was hij voorzitter van de dorpsraad en bestuurslid van de Stichting tot Behoud van de Ugchelse sprengen en beken. Hij steunde het initiatief van Frans Munters voor de Wegwijzer, een dorpsgids met alle voor de inwoners van het dorp relevante informatie. De uitgave is jarenlang door Gerrie de Vries verzorgd. Verder was Jan Onnes vice-voorzitter van de Culturele Raad van Apeldoorn.
De Nieuwe Apeldoornse Courant schreef in 1982: “De dorpsgemeenschap verliest een kaderlid dat met diverse initiatieven vorm heeft proberen te geven aan een leefbaar en weerbaar Ugchelen, dat laatste zeker ten aanzien van het zich uitbreidende Apeldoorn dat allengs het dorp in zich aan het opnemen is. Naar buiten toe was hij één van de mensen die het gezicht van Ugchelen bepaalde.”

Aanvullingen
Nadat de gemeente Apeldoorn voor Ugchelen een nieuw bestemmingsplan had gepresenteerd, kwam de Werkgroep Ugchelen in actie. Ze stelde in november 1973 “Een plan voor Ugchelen” op. In dat stuk waren ook de resultaten van een enquete onder de bevolking van Ugchelen opgenomen. Het stuk is hier te lezen.

Op 11 mei 2026 houdt de huidige Dorpsraad Ugchelen de jaarlijkse Algemene Leden Vergadering. Op die bijeenkomst nader worden toegelicht of en zo ja, hoe wordt stilgestaan bij dit jubileum.

De bestuurlijke vuist die de Dorpsraad in 1976 en de jaren daarna kon maken, is inmiddels verdwenen. Begin jaren tachtig werd de bestuurlijke status die werd ontleend aan artikel 61 van de Gemeentewet, afgeschaft. In 2020 en 2021 voerde wethouder Wim Willems in Apeldoorn vernieuwingen in. Voorzichtig gezegd is hem (en de gemeenteraad) die het goedkeurde, niet in dank afgenomen.

Informatie en tips kunt u mailen naar ugchelen@ugchelen.eu